گاهی در لحظه خستگی، از فرزندمان میخواهیم آرام باشد، در حالی که خودمان با صدای بلند سخن میگوییم. این ناهماهنگی برای همه خانوادهها ممکن است پیش بیاید. در یکی از نوشتههای قدیمی پیام مهر، سه واژه برای رابطه با کودک مطرح شده است: آرام، متین و محکم. ما امروز آنها را چنین بازمیخوانیم: آرام، محترمانه و استوار.
این اصول، نسخهای برای داشتن کودک همیشه فرمانبردار نیستند. هدف ما رابطهای امنتر و مرزهایی روشنتر است؛ رابطهای که در آن نیازهای کودک و بزرگسال هر دو جدی گرفته شوند.
آرام؛ پیش از آموزش، تنظیم واکنش خودمان
کودکان فقط واژهها را نمیشنوند؛ لحن، چهره و رفتار ما را نیز تجربه میکنند. وقتی تنش بالا میرود، میتوانیم مکث کنیم، صدای خود را پایین بیاوریم و جمله را کوتاهتر بگوییم. اگر کنترل خود را از دست دادهایم، عذرخواهیکردن و ترمیم رابطه بخشی از مسئولیت بزرگسال است.
آرامبودن به معنی نادیدهگرفتن رفتار خطرناک نیست. در موقعیت ناامن، اولویت با محافظت فوری از کودک است.
محترمانه؛ کودک نیز صاحب کرامت است
سرزنش شخصیت کودک با بازخورد درباره یک رفتار تفاوت دارد. بهجای «تو همیشه بیدقتی»، میتوانیم بگوییم: «آب روی زمین ریخته؛ بیا با هم آن را پاک کنیم.» این زبان، مشکل را روشن میکند بیآنکه کودک را با مشکل یکی بداند.
تمسخر، تهدیدهای ترسناک یا مقایسه تحقیرآمیز، ابزار مناسب آموزش نیستند. شنیدن احساس کودک نیز به معنای موافقت با هر درخواست او نیست.
استوار؛ مرزی که روشن و قابل اجراست
مرز خوب، ساده، متناسب با سن و شدنی است. «بعد از بازی، اسباببازیها را با هم جمع میکنیم» از تهدیدی بزرگ و غیرواقعی قابلفهمتر است. بزرگسال باید درباره پیگیری مرزها تا حد امکان ثابتقدم باشد، اما انعطاف نسبت به نیازهای خاص و شرایط تازه نیز مهم است.
در تربیت مثبت، پیشبینیپذیری و ارتباط گرم میتوانند در کنار هم باشند. محکمبودن با خشونت یا ترساندن کودک برابر نیست.
وقتی خودمان اشتباه میکنیم
از خود بپرسیم: «آیا حرفی که زدم قابل اجرا و محترمانه بود؟» اگر نه، میتوانیم اصلاحش کنیم. رابطه سالم با یک گفتوگوی بینقص ساخته نمیشود؛ از بازگشتهای پیوسته به احترام شکل میگیرد.
در پیام مهر، آگاهی را محدود به کلاس یوگا نمیدانیم. کیفیت حضور ما در خانه نیز بخشی از زندگی آگاهانه است.
منابع و زمینه مطالعه
- آرشیو آموزشی یوگا پیام مهر، شماره چهارم، بهار ۱۳۸۰، نوشتار «آرام، متین، محکم»؛ با بازنویسی و حذف تعمیمهای اثباتنشده درباره پیامدهای روانی.
- CDC: برقراری ارتباط مثبت با کودکان.
- CDC: روالها و قواعد ثابت.
- CDC: واکنش مناسب به رفتار کودک.
این مطلب آموزشی است و جایگزین مشاوره تخصصی درباره مشکلات رشد یا رفتار کودک نیست.