گاهی با انگیزه فراوان تمرین را شروع میکنیم، اما پس از چند روز نامنظمشدن برنامه، از خودمان ناامید میشویم. گاهی هم آنقدر به نتیجه دل میبندیم که دیگر خودِ تمرین را تجربه نمیکنیم. در یوگا پیام مهر، از یکی از آموزههای مهم پاتانجلی برای دیدن این دو گرایش کمک میگیریم: ابهیاسا (abhyāsa) و وایراگیا (vairāgya).
یوگاسوترا ۱.۱۲ آرامگرفتن دگرگونیهای ذهن را با این دو اصل مرتبط میداند. در سوتراهای بعدی، تمرین به کوشش پایدار و رهاکردن دلبستگی به کاهش وابستگی به کششها و خواستهها پیوند میخورد. این توضیح، بخشی از فلسفه کلاسیک یوگاست؛ نه دستور علمی برای حذف احساسات.
ابهیاسا؛ بازگشت آرام، بارها و بارها
تمرین پایدار لزوماً تمرین طولانی یا دشوار نیست. شاید امروز تنها فرصت داشته باشیم چند دقیقه با بدن و تنفس طبیعی خود همراه شویم. تداوم، از توجه صادقانه مهمتر از شمار وضعیتهای پیچیده است.
اگر هنگام مدیتیشن ذهنمان سرگردان شد، بازگشت مهربانانه به موضوع توجه، بخشی از تمرین است؛ نه نشانه شکست. اگر بدن خسته است، انتخاب استراحت یا حرکت سادهتر نیز میتواند نشاندهنده شناخت بهتر نیازهای آن باشد.
وایراگیا؛ بیتفاوتی نیست
رهاکردن دلبستگی به معنی بیعلاقگی، سرکوب میل یا کنارگذاشتن مسئولیت نیست. میتوانیم برای یادگیری تلاش کنیم، اما ارزش خود را به انعطاف بیشتر، سکون بیوقفه ذهن یا تحسین دیگران گره نزنیم.
برای مثال، فردی که با عجله میکوشد یک آسانا را «کامل» اجرا کند، ممکن است از پیامهای بدن غافل بماند. وقتی به نتیجه نچسبیم، امکان انتخاب آگاهانهتر فراهم میشود: کمتر رفتن، مکثکردن یا پرسیدن از مربی.
این دو اصل چگونه به هم کمک میکنند؟
تمرین بدون رهاکردن دلبستگی ممکن است به سختگیری تبدیل شود. رهاکردن دلبستگی بدون تمرین نیز ممکن است فقط یک اندیشه زیبا باقی بماند. کنار هم، این دو دعوتیاند به تلاش پیوسته و توقع واقعبینانه.
برای یک هفته، پیش از تمرین از خود بپرسید: «امروز چه اندازه تلاش برای من مناسب است؟» و پس از تمرین بپرسید: «آیا میتوانم نتیجه امروز را، همانطور که هست، بپذیرم؟» پاسخها قرار نیست هر روز یکسان باشند.
نگاه پیام مهر
ما تمرین را مسابقه نمیدانیم. پایداری، آگاهی و احترام به محدودیتهای واقعی بدن و زندگی، مسیر را قابلزیستن میکند. برای آشنایی با پنج فعالیت ذهنی که این دو اصل به آنها پاسخ میدهند، مقاله پنج حرکت ذهن را بخوانید.
منابع و زمینه مطالعه
- آرشیو آموزشی یوگا پیام مهر، شماره چهارم، بهار ۱۳۸۰، بخش سمادهی پادا، فرازهای ۱۲ تا ۱۶.
- متن و شرح یوگاسوترا ۱.۱۲ تا ۱.۱۶.
این متن برای آموزش فلسفه و خودآگاهی است؛ هر فرد باید نوع و شدت تمرین جسمانی را با وضعیت خود تنظیم کند.