تنفس در یوگا تنها به واردکردن و خارجکردن هوا محدود نمیشود؛ گاهی موضوع توجه و گاهی بخشی از تمرینی پیشرفته است. در آرشیو آموزشی پیام مهر، به بهاستریکا (Bhastrikā)، یکی از تمرینهای سنتی پرانایاما، پرداختهایم. نام آن به دم آهنگری اشاره دارد؛ تصویری از جریان نیرومند و آهنگین هوا.
امروز ترجیح میدهیم این تمرین را پیش از هر چیز درست بشناسیم. شناخت نام و پیشینه یک فن با توصیه به اجرای آن در خانه تفاوت دارد.
در سنت یوگا بهاستریکا چگونه توصیف میشود؟
در برخی متون هاتا یوگا، بهاستریکا با دم و بازدم فعال، سریع یا نیرومند توصیف میشود. شیوه اجرا در سنتها و کتابها یکسان نیست؛ حتی ترتیب استفاده از سوراخهای بینی و جایگاه مکث تنفسی ممکن است متفاوت باشد.
این تفاوتها یادآوری میکنند که یک توصیف کوتاه اینترنتی، جای آموزش حضوری و بررسی شرایط فردی را نمیگیرد. ما عمداً در این مقاله نسخه تعداد ضربه، سرعت، نگهداشتن نفس یا برنامه پیشروی ارائه نمیکنیم.
چرا احتیاط اهمیت دارد؟
تنفس سریع یا بیشازحد عمیق ممکن است باعث کاهش دیاکسیدکربن خون و بروز سرگیجه، مورمورشدن، احساس سبکی سر یا تپش قلب شود. چنین علائمی نشانه «پاکسازی» یا موفقیت تمرین نیستند. اگر ایجاد شدند، تمرین باید متوقف شود و فرد به تنفس طبیعی بازگردد. علائم شدید یا ادامهدار نیازمند ارزیابی پزشکیاند.
افرادی با بیماری قلبی یا تنفسی، فشار خون کنترلنشده، سابقه غش، بارداری یا شرایط پزشکی دیگر نباید صرفاً بر پایه یک مقاله سراغ تنفسهای شدید و حبس نفس بروند. ایمنی باید با توجه به وضعیت فرد و نظر متخصص مناسب بررسی شود.
از کجا شروع کنیم؟
برای بسیاری از هنرجویان، گام آغازین مناسبتر مشاهده تنفس طبیعی است: نشستن راحت، رهاکردن تنش اضافی شانهها و توجه به کیفیت دم و بازدم بدون تحمیل ریتم یا حجم هوا. این کار بهاستریکا نیست؛ پایهای ملایم برای آشنایی با الگوی شخصی تنفس است.
اگر روزی بخواهیم بهاستریکا را بیاموزیم، بهتر است با مربی آموزشدیدهای کار کنیم که بتواند شرایط سلامت، واکنش بدن و ضرورت تغییر یا حذف تمرین را ارزیابی کند.
نگاه پیام مهر
در پیام مهر، مهارت تنفسی را با شدت صدا یا تعداد تکرار نمیسنجیم. ایمنی، آگاهی و تناسب تمرین با فرد برای ما مقدماند. برای آغاز ملایمتر میتوانید پرانا و آگاهی از تنفس را بخوانید.
منابع و زمینه مطالعه
- آرشیو آموزشی یوگا پیام مهر، شماره چهارم، بهار ۱۳۸۰، بخش «پرانایاما؛ تنفسهای یوگا؛ بهاستریکا».
- مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا: ایمنی یوگا.
- Cleveland Clinic: نشانهها و سازوکار تنفس بیشازحد.
این مقاله آموزش اجرای بهاستریکا یا توصیه درمانی نیست. تمرینهای تنفسی شدید نیاز به بررسی فردی و راهنمایی مناسب دارند.